Beginnen met beleggen: kosten en risico's
Wat kosten op lange termijn van je rendement afhalen, welk risico je loopt en wat eerst geregeld moet zijn. Met rekenvoorbeelden, zonder productnamen.

- Geschreven door
- Redactie GeldKoppie
- Gecontroleerd door
- Eindredactie GeldKoppie
- Geldig vanaf
Ilse is 31, woont alleen en heeft € 32.000 op haar spaarrekening. Op haar werk gaat het al weken over beleggen, en een collega vroeg laatst waarom ze 'haar geld laat verdampen'. Ilse wil er best aan beginnen, maar eerst wil ze weten wat het kost en wat er mis kan gaan. Ilse bestaat niet. Haar bedragen zijn een rekenvoorbeeld, geen advies over wat zij of jij zou moeten doen.
Het antwoord eerst
Een belegging kan het beter doen dan een spaarrekening, of slechter, en je kunt er geld bij verliezen, in het ergste geval je hele inleg. Een banksaldo is tot € 100.000 per persoon per bank gegarandeerd, de waarde van beleggingen niet. Kosten worden in tienden van procenten genoemd en lijken daardoor klein, maar je betaalt ze elk jaar over alles wat je hebt staan. In ons rekenvoorbeeld, met een zelfgekozen 5 procent bruto per jaar, scheelt 1,2 procentpunt kosten na dertig jaar ruim € 23.000 op een inleg van € 20.000. Wat beleggingen echt gaan opbrengen, weet niemand.
Wat is er anders dan sparen?
Op een spaarrekening zakt je saldo niet. Hooguit krijg je minder rente dan je had gehoopt. Gaat de bank failliet, dan vergoedt de depositogarantie volgens DNB tot € 100.000 per persoon per bank. DNB zet er meteen bij dat aandelen, obligaties en andere beleggingsproducten buiten die garantie vallen, net als virtuele munten.
Bij beleggen is de bescherming anders geregeld, en ze dekt iets anders. Een bank of beleggingsonderneming moet het geld en de effecten van klanten apart houden van haar eigen vermogen. Gaat de instelling failliet, dan blijven jouw beleggingen dus van jou. Het beleggerscompensatiestelsel is er voor het geval dat de curator je effecten of geld toch niet kan teruggeven. DNB voert het uit en vergoedt dan hooguit € 20.000 per belegger, of samen € 40.000 bij een en/of-rekening.
Een koersdaling valt daar niet onder. Wordt je belegging minder waard, dan draag je dat verlies zelf, ook als de instelling keurig een vergunning heeft. Voor cryptodienstverleners geldt het stelsel volgens DNB niet, en wie zaken doet met een partij zonder vergunning of registratie, kan er volgens de AFM geen aanspraak op maken.
Wat moet er geregeld zijn voordat je begint?
Bij de voorlichters komen steeds twee dingen terug: een buffer en tijd. Het Nibud en Wijzer in geldzaken, de voorlichtingssite van het ministerie van Financiën, vinden allebei dat er eerst geld achter de hand moet staan voor onverwachte uitgaven. Wijzer in geldzaken raadt ook af om met geleend geld te beleggen. De lening moet terug, ook als de belegging intussen minder waard is.
Voor de tijd noemt de AFM minimaal drie tot vijf jaar. Wijzer in geldzaken heeft het over geld dat je vijf tot tien jaar of langer niet nodig hebt. Spaar je voor een verhuizing volgend jaar of een auto die bijna op is, dan loop je het risico dat je dat geld nodig hebt net als de koersen laag staan.
Over andere schulden vonden we bij deze voorlichters geen aparte regel. Wat nu volgt, is daarom onze eigen redenering en geen officiële richtlijn. Op een doorlopend krediet of een persoonlijke lening betaal je rente, wat er ook gebeurt. Een belegging levert misschien meer op dan die rente, misschien minder. Los je de lening af, dan bespaar je die rente met zekerheid. Een belegging moet na kosten elk jaar meer opbrengen dan die rente om daar boven uit te komen, en of dat lukt, staat nergens vast.
Ilse heeft geen leningen. In dit voorbeeld laat ze € 12.000 als buffer op haar spaarrekening staan. Dat bedrag is een keuze in ons verhaal, geen norm. Hoe groot een buffer voor jou moet zijn, hangt af van je vaste lasten en je situatie; het Nibud heeft daar de BufferBerekenaar voor. Er blijft € 20.000 over waarmee Ilse zou kunnen beleggen.
Welke kosten betaal je eigenlijk?
Een deel zie je terug op je overzicht, een deel zit in het product zelf. De AFM splitst ze in kosten voor de dienst en kosten voor het product.
De dienst is wat de partij doet waar je rekening loopt of die je adviseert. Daar kun je betalen per aan- of verkoop, een jaarlijkse vergoeding voor beheer of advies, bewaarloon, en soms een bedrag als je opzegt of naar een andere partij gaat. Beleggen met advies of vermogensbeheer is volgens Wijzer in geldzaken vaak duurder dan zelf beleggen. Je betaalt dan wel voor iemand die je situatie erbij betrekt.
Het product rekent apart. Een beleggingsfonds of tracker heeft jaarlijkse beheerkosten en maakt binnen het fonds transactiekosten. Sommige producten vragen een prestatievergoeding, en bij hefboomproducten als turbo's en cfd's komen er financieringskosten bij. Productkosten krijg je niet altijd als losse post te zien. In het Eid, waarover hieronder meer, moeten ze wel allemaal staan.
Aanbieders moeten je inzicht geven in al die kosten, schrijft de AFM. Ze voegt eraan toe dat kosten op zichzelf niet alles zeggen: je weegt ze tegen risico en rendement. Een goedkoop product met veel risico is niet vanzelf de betere keus.
Waarom kleine percentages groot worden
Kosten gaan elk jaar af van alles wat je hebt staan, ook van wat er in eerdere jaren bij is gekomen. En wat je aan kosten kwijt bent, groeit niet meer mee. Zo raken twee kostenniveaus die weinig lijken te verschillen, na een paar decennia ver uit elkaar.
€ 20.000 eenmalig ingelegd, twee kostenniveaus naast elkaar
| Na | Kosten 0,3% per jaar | Kosten 1,5% per jaar | Verschil |
|---|---|---|---|
| 10 jaar | € 31.659 | € 28.212 | € 3.447 |
| 20 jaar | € 50.115 | € 39.796 | € 10.319 |
| 30 jaar | € 79.329 | € 56.136 | € 23.193 |
Aannames
- Fictief voorbeeld: Ilse legt eenmalig € 20.000 in, stort daarna niets bij en haalt niets op.
- Bruto rendement 5% per jaar, elk jaar precies gelijk. Dat percentage is alleen gekozen om mee te rekenen: het is geen verwachting, geen norm en geen historisch gemiddelde. Echte rendementen schommelen en kunnen negatief zijn.
- Kosten van dienst en product samen: 0,3% of 1,5% per jaar, ook gekozen om mee te rekenen. We trekken ze rechtstreeks van het rendement af, dus 4,7% of 3,5% per jaar. Rekent een aanbieder de kosten over de waarde aan het eind van het jaar, dan valt het verschil iets groter uit.
- Belasting blijft buiten de som, ook box 3 en dividendbelasting. Bedragen afgerond op hele euro's.
In het eerste jaar is het verschil € 240: € 60 kosten tegen € 300, over de inleg van € 20.000. Na dertig jaar is het ruim € 23.000, meer dan Ilse ooit inlegde. De AFM noemt het effect van kosten op wat je uiteindelijk overhoudt 'aanzienlijk', en dat effect wordt groter naarmate je langer belegt.
Met andere percentages rekenen kan met onze rekenhulp samengestelde rente. Vul daar het rendement na kosten in, want kosten en belasting haalt de rekenhulp er niet voor je af.
Wat gebeurt er als het tegenvalt?
In de tabel stijgt de waarde elk jaar even keurig. Zo gaat het niet. Een belegging kan in korte tijd fors dalen en daarna jaren onder de inleg blijven staan. Hoe vaak en hoe diep dat gebeurt, is vooraf niet te zeggen.
Wat een daling van 30 procent betekent voor de € 20.000 van Ilse
| Wat | Bedrag |
|---|---|
| Inleg | € 20.000 |
| Waarde na een daling van 30% | € 14.000 |
| Nodig om weer op € 20.000 te komen | + 42,9% |
| Hersteltijd bij 4,7% per jaar | bijna 8 jaar |
Aannames
- De daling van 30% is gekozen om het effect te laten zien. Het is geen voorspelling.
- Voor het herstel rekenen we met 4,7% per jaar na kosten (de gekozen 5% bruto min 0,3% kosten uit het vorige voorbeeld), elk jaar gelijk. Ook dat is een rekenaanname. Geen belasting meegerekend.
Na 30 procent verlies is 30 procent winst dus niet genoeg om terug te komen. Die bijna acht jaar is een som, geen termijn waar je op kunt rekenen: het herstel kan sneller gaan of veel langer duren. Daarom weegt de tijd zo zwaar. Moet je verkopen in een slecht jaar, omdat de auto stuk is of je een tijd zonder werk zit, dan zet je het verlies vast.
Let op
Je kunt geld verliezen, tot en met je hele inleg. Wat beleggingen vroeger opbrachten, zegt niets zekers over wat ze later doen.
Spreiden betekent dat je inleg niet afhangt van één bedrijf, één sector of één land. Gaat het met één belegging mis, dan raakt dat maar een deel van het geheel. Je kunt ook in de tijd spreiden door in delen in te leggen; dan koop je niet alles op één moment, dat achteraf ongelukkig gekozen kan blijken. De AFM noemt beide vormen in haar checklist. Een daling van de markt als geheel houdt spreiden niet tegen.
Waar vind je kosten en risico zwart op wit?
In het Essentiële-informatiedocument, het Eid. Voor beleggingsfondsen die aan particulieren worden verkocht, is het sinds 1 januari 2023 verplicht. Volgens de AFM geldt het ook voor een groot aantal andere beleggingsproducten, voor verzekeringen met een beleggingsdeel en voor pensioenproducten die je zelf afsluit. De AFM spreekt van een groot aantal, niet van alle producten. Je bank of adviseur moet je het Eid geven voordat je koopt.
Het Eid legt uit hoe het product werkt, laat meestal vier scenario's zien (gunstig, neutraal, ongunstig en een stressscenario) en zet alle kosten over de looptijd op een rij, in euro's en in procenten. Het risico staat samengevat in een indicator van 1 tot 7. Een 1 betekent volgens de AFM een zeer klein risico, een 7 een zeer groot.
Die scenario's zijn uitkomsten van een berekening, geen toezeggingen.
Wat betekent beleggen voor je belasting?
Box 3 kijkt naar wat je op 1 januari bezit. Voor belastingjaar 2026 rekent de Belastingdienst met een aangenomen rendement van 6 procent op beleggingen en 1,28 procent op banktegoeden; dat laatste percentage is nog voorlopig. Over dat aangenomen rendement betaal je 36 procent, maar alleen naar verhouding voor het deel van je vermogen boven het heffingsvrije vermogen van € 59.357 per persoon. Ilse had in dit voorbeeld op 1 januari 2026 € 32.000 en betaalt over 2026 geen box 3.
Wie wel boven de vrijstelling zit, betaalt over een belegging meer dan over hetzelfde bedrag op een spaarrekening, ook in een jaar waarin de belegging daalt. Was je werkelijke rendement lager dan het aangenomen rendement, dan kun je dat aantonen en wordt dat lagere rendement belast. Hoe box 3 werkt en wat er na 2026 kan veranderen, staat in ons artikel over box 3.
Op dividend van een Nederlands bedrijf houdt dat bedrijf meestal 15 procent dividendbelasting in. Woon je in Nederland, dan geef je dat bedrag op in je aangifte en verreken je het met je inkomstenbelasting.
Hoe herken je een aanbod dat niet deugt?
De AFM ziet een paar patronen steeds terugkomen. Het kan beginnen met een online advertentie waarin een bekende Nederlander een belegging lijkt aan te prijzen, met naam en foto die zonder toestemming zijn gebruikt. Wie reageert, krijgt een belofte van snel rendement en moet meteen beslissen, want het is 'nu of nooit'. Ben je al geld kwijt, dan meldt zich soms iemand die het belooft terug te halen, als je eerst betaalt.
Bij beleggingstips op sociale media wijst de AFM ook op het verdienmodel van wie de tip geeft, en op de partij waar je naartoe wordt gestuurd. Heeft die geen vergunning of registratie, dan is er geen toezicht en geen beleggerscompensatie. Bij een mooier voorgespiegeld rendement hoort volgens een vuistregel van de AFM ook een groter risico.
Crypto en hefboomproducten zijn een categorie apart. Volgens de AFM berust de waarde van crypto vooral op speculatie en is de markt gevoelig voor oplichting en manipulatie. Met producten als cfd's kun je meer verliezen dan je hebt ingelegd.
Wat je zelf kunt nakijken
Voordat je ergens geld naartoe overmaakt, kun je de partij opzoeken in de registers van de AFM (opent in een nieuw tabblad) en kijken of de AFM er een waarschuwing over heeft gepubliceerd. Een vergunning beschermt je niet tegen verlies, maar betekent wel dat er iemand toezicht houdt.
De kosten staan op twee plekken: in het kostenoverzicht van de partij waar je belegt, voor de dienst, en in het Eid, voor het product. Pas als je ze optelt, zie je wat je per jaar in totaal kwijt bent. Het risico lees je af aan de indicator in datzelfde Eid.
Wil je dat iemand naar jouw situatie kijkt, dan kan dat bij een adviseur met een vergunning. Wij rekenden alleen met de bedragen van Ilse.
Bronnen
- AFM
- De Nederlandsche Bank
- Rijksoverheid
- Wijzer in geldzaken
- Nibud
- Belastingdienst
Correcties
Nog geen correcties.
Zie je een fout? Lees hoe we omgaan met correcties.