Box 3: schenken of aflossen vóór 31 december?

Schenken of extra aflossen vóór de box 3-peildatum van 1 januari 2027 scheelt minder dan vaak gedacht. Rekenvoorbeelden met de regels van 2026.

Stenen brug over een Amsterdamse gracht met geparkeerde fietsen en kale bomen in de laagstaande winterzon
Geschreven door
Redactie GeldKoppie
Gecontroleerd door
Eindredactie GeldKoppie
Geldig vanaf
Geldig tot

Het is half december. Ingrid (62) en Ruud (64) hebben samen € 150.000 op een spaarrekening en een dochter van 31, Sanne. Op een verjaardag kregen ze te horen dat je vóór 1 januari geld moet ‘wegzetten’, vanwege box 3. Twee straten verder wil Mark (45) om dezelfde reden nog dit jaar € 20.000 van zijn € 100.000 spaargeld in zijn hypotheek stoppen. Alle drie zijn verzonnen. Hun bedragen zijn een rekenvoorbeeld, geen advies.

Het antwoord eerst

Box 3 kijkt naar wat je bezit op 1 januari 2027. Geld dat vóór die datum echt van je rekening af is, telt dan niet mee. Het levert alleen minder op dan op verjaardagen wordt beweerd. Met de regels van 2026 scheelt een schenking van € 6.908 Ingrid en Ruud ongeveer € 32 box 3 per jaar, en Mark betaalt na € 20.000 aflossen zo'n € 92 per jaar minder. Beleggingen rond de jaarwisseling even op de spaarrekening zetten, draait de Belastingdienst terug. Harde jaargrenzen zijn er wel, bij de jaarlijkse schenkvrijstelling en bij lijfrente, giften en zorgkosten.

De data rond de jaarwisseling

Kalenderblad met het getal 31 en een oranje markeerstift ernaast
WanneerWatWaarom die datum
Uiterlijk 8 december 2026Vermogen doorgeven als je zorgtoeslag of kindgebonden budget krijgt en op 1 januari boven de nieuwe grens uitkomtDan stopt de toeslag op tijd en hoef je later niets terug te betalen
15 december 2026 (indicatief)Stemming in de Eerste Kamer over het Belastingplan 2027Pas daarna is het pakket definitief
31 december 2026Laatste dag om te schenken binnen de vrijstelling van 2026De wet telt schenkingen per kalenderjaar
31 december 2026Lijfrentepremie, giften en zorgkosten betaaldJe trekt ze af in het jaar waarin je betaalt
1 januari 2027Peildatum voor box 3 en voor de vermogensgrens van toeslagenWat je die dag bezit, telt voor heel 2027
Vóór 1 maart 2027Aangifte schenkbelasting door de ontvangerVerplicht boven de jaarvrijstelling en bij de verhoogde vrijstelling

Extra aflossen en de eenmalig verhoogde schenkvrijstelling staan er niet in, omdat de belastingregels er geen jaareinde aan koppelen.

Schenken aan je kind

Ouders mogen hun kind in 2026 € 6.908 belastingvrij schenken. Van ieder ander mag een ontvanger € 2.769 per schenker krijgen. De Belastingdienst ziet ouders als één schenker, ook als ze gescheiden zijn, en opa en oma samen ook. Wie binnen de vrijstelling blijft, hoeft geen aangifte te doen.

De Successiewet telt alles wat dezelfde schenker in één kalenderjaar aan dezelfde ontvanger geeft op tot één schenking. Een overboeking op 28 december en een op 3 januari vallen dus in twee jaren, en bij elk hoort de vrijstelling van dat jaar. Het bedrag voor 2027 had de Belastingdienst op 22 november nog niet gepubliceerd.

Voor kinderen tussen 18 en 40 jaar bestaat daarnaast een eenmalig verhoogde vrijstelling. Op de dag van de 40e verjaardag kan het nog, en het mag ook als de partner van het kind in die leeftijd valt. In 2026 gaat het om € 33.129 om vrij te besteden, of € 69.009 voor een studie die minstens € 20.000 per jaar kost, levensonderhoud niet meegerekend. Die studievariant moet bij de notaris worden vastgelegd. De wet zegt dat de vrijstelling "voor één kalenderjaar wordt verhoogd". In dat jaar komt het hogere bedrag in de plaats van de gewone vrijstelling, je telt ze niet bij elkaar op. Het kind moet er in de aangifte uitdrukkelijk om vragen, vóór 1 maart van het jaar na de schenking, en kan de verhoging van dezelfde ouders maar één keer krijgen.

Sanne is 31, haast is er dus niet. Haar ouders kunnen in december de gewone € 6.908 geven en de verhoogde vrijstelling in 2027 of later gebruiken, zolang Sanne dan nog aan de voorwaarden voldoet en de regels niet veranderen. Beide in hetzelfde kalenderjaar kan niet.

RekenvoorbeeldGeen persoonlijk advies

Wat een schenking vóór 1 januari Ingrid en Ruud aan box 3 scheelt

SituatieSpaargeld op 1 januariBox 3 per jaar
Geen schenking€ 150.000€ 144
€ 6.908 geschonken€ 143.092€ 112
€ 33.129 geschonken (verhoogde vrijstelling)€ 116.871€ 0

Aannames

  • Fictief stel, het hele jaar fiscale partners. Alles staat op een spaarrekening; geen beleggingen, geen schulden.
  • Regels van 2026, ook toegepast op 1 januari 2027, omdat de bedragen voor 2027 op 22 november 2026 niet gepubliceerd waren: heffingsvrij vermogen samen € 118.714, rendement op banktegoeden 1,28% (voorlopig percentage), tarief 36%.
  • De schenking is vóór 1 januari van hun rekening af. Box 3 en toeslagen van Sanne zelf zijn niet meegerekend.
  • Bedragen afgerond op hele euro's.

Ruim € 6.900 weggeven om € 32 per jaar minder belasting te betalen. Als reden om te schenken is dat mager, voor wie toch al wilde geven is het een bijkomstigheid. Wat geschonken is, is van Sanne. Hebben Ingrid en Ruud het over tien jaar zelf nodig, dan kunnen ze het niet zomaar terugvragen. Bij Sanne telt het geld op haar eigen 1 januari mee, voor haar box 3 en voor eventuele toeslagen. Wil ze er later een huis mee kopen, dan staat in ons artikel over de leennormen 2027 hoeveel ze daarnaast kan lenen.

Extra aflossen: de kalender telt vooral in je voorwaarden

Mark is alleenstaand en zit met € 100.000 spaargeld ruim boven het heffingsvrije vermogen van € 59.357. Wat hij aflost, staat op 1 januari niet meer op zijn rekening. De hypotheek voor zijn eigen woning valt in box 1, niet in box 3.

RekenvoorbeeldGeen persoonlijk advies

Wat € 20.000 aflossen vóór 1 januari Mark aan box 3 scheelt

SituatieSpaargeld op 1 januariBox 3 per jaar
Niet aflossen€ 100.000€ 187
€ 20.000 aflossen€ 80.000€ 95

Aannames

  • Fictieve alleenstaande, geen fiscale partner. € 100.000 op een spaarrekening, geen beleggingen of andere schulden in box 3.
  • Regels van 2026, ook toegepast op 1 januari 2027: heffingsvrij vermogen € 59.357, rendement op banktegoeden 1,28% (voorlopig), tarief 36%.
  • De hele hypotheek is eigenwoningschuld. Bedragen afgerond op hele euro's.

Dat is € 92 per jaar, zolang de regels van 2026 blijven gelden. De rente weegt zwaarder. Bij 4 procent betaalt Mark over € 20.000 jaarlijks € 800 minder rente. Hij zit in de hoogste belastingschijf, waar de aftrek in 2026 hooguit 37,56 procent oplevert, dus netto houdt hij ongeveer € 500 per jaar over, zo'n € 42 per maand. Daar gaat nog de spaarrente af die hij misloopt. Lost hij op 20 december af in plaats van op 5 januari, dan scheelt dat ongeveer € 35 rente, ruim € 20 na aftrek. Wat aflossen over tien jaar oplevert, en hoe het zich verhoudt tot beleggen, rekenden we uit in ons artikel over extra aflossen of beleggen.

Waar de kalender wel kan tellen, is de boetevrije ruimte. Hoeveel je per jaar zonder vergoeding mag aflossen, staat in je hypotheekvoorwaarden. Vaak is het 10 of 20 procent, volgens Wijzer in geldzaken. Of die ruimte per kalenderjaar loopt en of ongebruikte ruimte doorschuift, verschilt per geldverstrekker. Los je meer af, dan mag de vergoeding volgens de AFM niet hoger zijn dan het werkelijke financiële nadeel van de aanbieder. Het deel van die vergoeding dat bij je eigenwoningschuld hoort, trek je af in het jaar waarin je het in één keer betaalt.

Wat je aflost, zit daarna in je huis. Terughalen kan alleen door opnieuw te lenen of door te verkopen.

Rente vooruitbetalen haalt aftrek naar voren, maar levert niet meer aftrek op. Rente die je in 2026 betaalt voor een periode tot uiterlijk 30 juni 2027, trek je helemaal af in 2026. Bij een langere periode spreid je de aftrek over de jaren.

Box 3 op 1 januari: wat telt en wat niet

In 2026 belast box 3 nog een bedacht rendement: 1,28 procent op banktegoeden, 6 procent op beleggingen en andere bezittingen, en 2,70 procent minder voor schulden boven € 3.800 per persoon. Na aftrek van het heffingsvrije vermogen (€ 59.357 per persoon, € 118.714 voor partners samen) betaal je 36 procent. De percentages voor banktegoeden en schulden zijn voorlopig. Wie aantoont dat zijn werkelijke rendement lager was, betaalt over dat lagere rendement.

Het gat tussen 6 en 1,28 procent nodigt uit om in december te verkopen en in januari weer in te stappen. Daarvoor staat artikel 5.24 in de Wet inkomstenbelasting 2001. Het kijkt naar een periode van drie maanden met 1 januari erin. Staan je beleggingen op 1 januari door je eigen handelen lager en je banktegoeden hoger, en draai je dat binnen die periode terug, dan rekent de Belastingdienst alsof er niets is verschoven. Een lening die je vlak voor 1 januari afsluit en snel weer aflost, krijgt dezelfde behandeling. Alleen als je aannemelijk maakt dat er zakelijke overwegingen achter zaten, zoals een verwachte koersdaling, telt de verschuiving wel. Liggen verkoop en aankoop meer dan drie maanden uit elkaar, dan geldt de regel niet.

Wie in december verkoopt en het geld op de spaarrekening laat staan, valt er dus in principe niet onder. Maar dan beleg je om een belastingverschil, en een paar weken koersbeweging kan dat verschil ruim overtreffen.

Een openstaande aanslag inkomstenbelasting telt op 1 januari niet als schuld, het geld om hem te betalen wel als spaargeld. De wet laat belastingschulden in box 3 buiten beschouwing, behalve erfbelasting. Terug te betalen toeslagen mag je volgens de Belastingdienst wel opgeven. Voor 1 januari 2026 gold een smalle uitzondering voor een tijdig aangevraagde voorlopige aanslag die te laat werd opgelegd. Of die voor 2027 terugkomt, is nog niet bekend.

Toeslagen: ook 1 januari, en 8 december

Voor zorgtoeslag en kindgebonden budget telt je vermogen op 1 januari ook. In 2027 gaan de grenzen volgens de Belastingdienst omlaag naar € 119.122 zonder en € 158.748 met toeslagpartner, van € 146.011 en € 184.633 in 2026. Kom je op 1 januari 2027 waarschijnlijk boven de grens, dan kun je dat tot en met 8 december 2026 doorgeven in Mijn toeslagen. Je krijgt dan voor 2027 geen toeslag die je later moet terugbetalen. Valt je vermogen achteraf lager uit, dan krijg je de toeslag alsnog.

Wat als vermogen telt, is hetzelfde als in je belastingaangifte; je huis en auto tellen niet mee. Schenken of aflossen maakt je vermogen op 1 januari kleiner, een ontvangen schenking maakt het groter.

Lijfrente, giften en zorgkosten

Hier bepaalt de betaaldatum het jaar van aftrek. Wat in 2026 is betaald, telt voor 2026. Een afschrijving op 2 januari telt voor 2027.

Lijfrentepremie trek je alleen af bij een pensioentekort, bijvoorbeeld als je via je werk weinig of geen pensioen opbouwt. De ruimte hangt af van je jaarruimte, die voor 2026 uitgaat van je situatie in 2025, en van niet gebruikte jaarruimte uit 2016 tot en met 2025, in 2026 hooguit € 42.753. Het Hulpmiddel Lijfrentepremie van de Belastingdienst rekent het uit. Over de latere uitkering betaal je belasting. Wie afkoopt, betaalt belasting over de afkoopsom en boven € 5.513 in de regel ook revisierente.

Een gift aan een ANBI is aftrekbaar voor zover je giften samen boven 1 procent van je drempelinkomen uitkomen, met een minimum van € 60, en tot hooguit 10 procent van dat inkomen. Partners tellen hun giften samen. Contante giften tellen niet, en je moet de gift kunnen aantonen. Omdat de drempel per jaar geldt, komt wie de giften van twee jaar in één kalenderjaar doet er eerder boven. Voor periodieke giften, minstens vijf jaar vastgelegd bij de notaris of in een onderhandse akte, geldt geen drempel.

Specifieke zorgkosten zijn aftrekbaar boven een drempel die van je inkomen afhangt. Wie zonder partner een drempelinkomen van € 40.000 heeft, zit in 2026 op 1,65 procent, dus € 660. Kosten die onder het eigen risico vallen of die je vergoed kunt krijgen, trek je niet af. Het eigen risico loopt per kalenderjaar en is € 385 in 2026. Volgens de Rijksoverheid wordt het € 400 in 2027.

Wat nog niet vaststaat

De Tweede Kamer nam het Belastingplan 2027 op 12 november aan, met 76 stemmen voor en 74 tegen. Volgens de indicatieve planning van de Eerste Kamer volgt het debat op 7 en 8 december en de stemming op 15 december. Pas als ook de senaat akkoord is, is het pakket definitief. Verwerpt de Eerste Kamer het, dan gaan de maatregelen volgens het kabinet niet in op 1 januari 2027. Onderweg veranderde er al veel. Zo wilde het kabinet de zorgkostenaftrek eerst vanaf 2028 afschaffen, maar stelde het op 3 november een aangepaste regeling voor. Voor 2026 verandert er aan die aftrek niets.

Ook box 3 ligt open. Het plan om het heffingsvrije vermogen in 2027 bijna te halveren, liet het kabinet op 3 november vallen. Welke box 3-bedragen in 2027 gelden, had de Belastingdienst op 22 november nog niet gepubliceerd; daarom rekenen de voorbeelden met 2026. De wet voor een box 3 op basis van werkelijk rendement ligt nog bij de Eerste Kamer. Op 3 november zette het kabinet de beoogde startdatum een jaar later: 1 januari 2029. Wie alleen om box 3 schenkt of aflost, bouwt op regels die over een paar jaar anders kunnen zijn.

Waar je eigen cijfers staan

Hoeveel je boetevrij mag aflossen, staat in je hypotheekvoorwaarden. Je aangifte over 2025 laat zien of, en hoe ver, je boven het heffingsvrije vermogen uitkwam. In Mijn Belastingdienst zie je of er nog een aanslag openstaat, en in Mijn toeslagen geef je je vermogen door.

Gaat het om een grote schenking, een flinke aflossing of een lijfrentestorting, laat je dan informeren door een belastingadviseur, notaris of hypotheekadviseur. Die rekent met jouw cijfers. Wij hadden alleen die van Ingrid, Ruud en Mark.

Bronnen

  • Belastingdienst
  • Overheid.nl
  • AFM
  • Wijzer in geldzaken
  • Rijksoverheid
  • Zorginstituut Nederland
  • Eerste Kamer der Staten-Generaal
  • Tweede Kamer der Staten-Generaal

Correcties

Nog geen correcties.

Zie je een fout? Lees hoe we omgaan met correcties.